RENNer aan het woord: Ivonne Douma, onderzoekscoördinator RENN4

Ivonne Douma deed de afgelopen jaren promotieonderzoek naar inclusief onderwijs en wat dat betekent voor de leerlingen in deze schoolsetting. Begin februari verdedigde ze haar proefschrift en promoveerde ze aan de Rijksuniversiteit Groningen. Reden voor een feestje én reden om haar het woord te geven over haar onderzoek! 

In Nederland zien we een steeds toenemende beweging naar inclusief onderwijs, waarbij leerlingen binnen het speciaal en regulier onderwijs samen naar school gaan. Dat resulteert in een nieuwe kijk op het doel van onderwijs, waarbij de sociale aspecten van onderwijs steeds belangrijker worden. Op verschillende RENN4-locaties wordt inclusief onderwijs al gerealiseerd, bijvoorbeeld bij Eduwiek in Hoogeveen. Doel van het onderzoek was het ontrafelen van het zelfconcept van v(s)o-leerlingen met een verstandelijke beperking, sociaal-emotionele gedragsproblemen en reguliere leerlingen in een inclusieve onderwijssetting.

Acceptatie en vriendschappen
Er is gekeken naar de onderlinge acceptatie en vriendschappen tussen leerlingen. En hoe het zelfconcept beïnvloed kan worden door de acceptatie van en vriendschap met medeleerlingen (peers). Ivonne: ‘Ik vroeg alle leerlingen van Eduwiek een vragenlijst in te vullen over hun zelfconcept. En daarnaast vroeg ik ze wie in hun klas hun vrienden waren, maar ook welke klasgenoten zij beschouwden als populair, agressief, pro-sociaal of goed op school. Ik vond het belangrijk om alle leerlingen te betrekken bij het onderzoek. Leerlingen binnen het speciaal onderwijs, vooral leerlingen met een intellectuele beperking, worden vaak niet bevraagd binnen onderzoek. Er wordt vaak over hen gerapporteerd, terwijl ze naar mijn idee ook goed in staat zijn, met wat extra ondersteuning, om zelf antwoord te geven op vragen binnen een onderzoek.’ Dat vroeg om een andere manier van vragen stellen. Ivonne nam veel vragenlijsten een-op-een af, of in kleine groepjes. Zo kon ze leerlingen helpen bij het invullen of vragen voorlezen. Over deze werkwijze zegt Ivonne: ‘Je ziet dat leerlingen het fijn vinden dat ze zelf hun mening mogen geven en daarin gehoord worden.’

Me, Myself and I 
Het onderzoek laat zien dat het zelfconcept van leerlingen grotendeels wordt bepaald door hun peer- en schoolse omgeving. Ivonne: ‘We zagen ook dat leerlingen met en zonder extra ondersteuningsbehoefte hun zelfconcept op veel aspecten grotendeels hetzelfde beoordelen. Vooral het sociale zelfconcept wordt lager beoordeeld, wat betekent dat leerlingen aangeven dat ze meer behoefte hebben aan betekenisvolle sociale contacten met anderen.’ Het onderzoek laat ook zien dat het hebben van ernstiger probleemgedrag of verminderde sociale vaardigheden niet voorspelt in hoeverre een leerling geaccepteerd wordt door peers. Populariteit daarentegen is wél een goede voorspeller van acceptatie. Populaire leerlingen worden meer geaccepteerd door hun peers. Verder beschrijft Ivonne in haar onderzoek dat de acceptatie van peers, meer nog dan vriendschap, de belangrijkste voorspeller is voor een positief zelfconcept bij leerlingen. Hoe meer een leerling geaccepteerd wordt door peers, hoe hoger het zelfconcept van deze leerling. Ivonne: ‘In het onderwijs moeten we dus oog hebben voor hoe we leerlingen op een positieve manier met elkaar in contact kunnen brengen. Hoe leerkrachten leerlingen benaderen in de klas beïnvloedt ook hoe leerlingen elkaar waarnemen. Onderlinge acceptatie wordt gestimuleerd als leerlingen meer informatie over elkaar hebben. Als we regulier en speciaal onderwijs samen willen laten optrekken, moeten we leerlingen dus aan de voorkant betrekken. Daar ligt een taak voor RENN4.’

Onderzoek doen vraagt doorzettingsvermogen
Met de verdediging van haar onderzoek tijdens de ceremoniële plechtigheid in het Academiegebouw van de RUG komt er een einde aan haar onderzoeksperiode. Ivonne blikt terug: ‘Promotieonderzoek doen is niet altijd eenvoudig. Het vraagt veel inzet en doorzettingsvermogen. Toch is het één van de meest waardevolle ervaringen die ik ooit ga meemaken, ik had het voor geen goud willen missen. Ik heb veel geleerd; niet alleen over onderzoek doen maar ook over mezelf. Ik heb veel mensen ontmoet en het heeft me gebracht tot het werk dat ik nu doe. In het laatste deel van mijn onderzoek werd ik zelf een RENN4-er en het bestuur gaf me de ruimte om mijn onderzoek af te ronden. Die ruimte heb ik enorm gewaardeerd! Ik merkte ook dat collega’s graag meewerken aan onderzoek als ze het belang voor onze leerlingen herkennen. Bovenal heeft dit onderzoek mij heel duidelijk gemaakt hoe ontzettend leuk onze leerlingen zijn en hoe fijn het is om bij te kunnen dragen aan het onderwijs aan deze doelgroep.’

Meer weten?
Meer informatie over het onderzoek en de uitkomsten, lees je hier. Je vindt daar ook het volledige (Engelstalige) proefschrift. Wil je met Ivonne doorpraten over het onderzoek, neem dan gerust contact met haar op via i.douma@renn4.nl. 

Terug naar nieuws